معرفی شهرستان

جغرافیای سیاسی طبیعی

شهرستان دیواندره پیشینه ای به قدمت كشور پهناور ایران دارد كه در قدیم میران شاه نام داشت.
دیواندره در فاصله 98 كیلومتری شمال سنندج با وسعت 4203 كیلومتر مربع و با 1850 متر ارتفاع از سطح دریا ، در 47 درجه و یك دقیقه شرقی از نصف النهار گرینویچ و 35 درجه و 54 دقیقه عرض جغرافیایی قرار دارد ، كه از شمال با تكاب ، از شرق با شهرستان بیجار ، از شمال غربی با سقز ، از غرب با مریوان و از جنوب با سنندج همسایه است .
 شهرستان دیواندره با مساحتی معادل 3736 كیلومتر مربع در حدود 12.82 % از وسعت استان كردستان را شامل می شود . این شهرستان بین 34 درجه عرض شمالی و 32 دقیقه و 46 درجه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است .
تغییرات درجه حرارت سالانه دما از 20 – تا 32 + درجه می باشد . شهرستان دارای زمستان های سرد و طولانی و بهار و تابستان معتدل می باشد تعداد روزهای یخ بندان در سال برابر 135 روز خواهد بود .
وجود آثار باستانی غار كرفتو نشانگر وجود تمدن و حیات تا دو هزار سال قبل از میلاد در این منطقه می باشد .
زبان گویش مردم كردی سورانی و دارای لهجه مخصوص می باشد . آداب و رسوم و فرهنگ مردم شهرستان برگرفته از آداب و فرهنگ آریائی ها بوده و هماهنگ با سایر ملت ایران مراسمات ملی و مذهبی را نیز برگزار می نمایند .
در شهرستان دیواندره قومیت ها و طوائفی همچون گوران ، گلباغی ، تیلكوئی ، جاف ، منمی (مندمی) برازنده ، خواجه وند ، كلهر ، زند و قاقالی وجود دارد .اما این عناوین در منطقه كم رنگ شده و صرفاً جنبه محلی داشته و هیچ گونه وجه تمایزی بین افراد نداشته و تمام اقشار همزیستی مسالمت آمیزی با هم دارند .
شهرستان دیواندره دارای سه بخش مركزی ، كرفتو و سارال و 9 دهستان (حومه – قراتوره – چهل چشمه – اوباتو – كانی شیرین – زرینه – سارال – كوله و حسین آباد شمالی ) می باشد . تعداد كل روستاهای تابعه شهرستان دیواندره 194 روستا می باشد .

بالا

تاریخچه و علل پیدایش شهر دیواندره

شهرستان دیواندره در حال حاضر شامل دهستان های قراتوره ، حسین آباد شمالی ، حومه دیواندره ، چهل چشمه ، كوله و سارال است . این دهستان ها در گذشته ، سه بلوك از هجده بلوكی بوده كه در زمان قاجاریه محدوده ایالت كردستان را تشكیل می داده اند . این منطقه از دیر باز محل عبور عشایر بوده و به عنوان ییلاق مورد استفاده قرار می گرفته است . شهرستان دیواندره از زمان صفویه به بعد تحت نفوذ دو شهر بزرگ استان كردستان – سنندج در جنوب و سقز در شمال – بوده است .
با تقویت راه سنندج – سقز ، به تدریج روستای دیواندره در وسط این راه ، به عنوان یك مركز جمعیتی و بین راهی گسترش می یابد و در سال های اوایل دهه ی پنجاه شمسی به صورت یك شهر كوچك پا به عرصه ی وجود می نهد . بنابراین مهم ترین عامل در ایجاد شهر دیواندره موقعیت میان راهی آن بوده است .
در كنار این عامل با توجه به رشد اقتصادی – اجتماعی منطقه و افزایش ارزش افزوده ، ایجاد یك مركز جمعیتی به صورت شهر برای تجمع و انباشت ثروت و مبادله كالا ضرورت می یابد . بدیهی است كه این مركز باید بهترین دسنرسی را با شهرهای بلافصل آن و بالاخص مركز استان ، داشته باشد .
چنین نقطه سكونتی روستای دیواندره بود كه از سال های دهه ی چهل به بعد روند تبدیل آن به شهر آغاز شد . در سال 1345 ، دیواندره یكی از بخش های شهرستان سنندج بوده و پرجمعیت ترین روستای آن دیواندره بوده كه 1822 نفر جمعیت داشته است .

بالا

وضعیت آب و هوایی منطقه

تغییرات درجه حرارت سالانه دما از 20 – تا 32 + درجه می باشد . شهرستان دیواندره دارای زمستان های سرد و طولانی و بهار و تابستان معتدل می باشد . تعداد روزهای یخبندان در سال برابر 135 روز خواهد بود . دیواندره جزء مناطق سردسیر كشور است . بارش برف و تفاوت قابل ملاحظه دما بین شب و روز از خصوصیات بارز اقلیمی منطقه است. دیواندره بین دو منطقه كاملا برفگیر و سردسیر كشور ، یكی دشت اوباتو (هه وه تو) و دیگری كانی نیمه روژ در جنوب قرار گرفته است .
رودها و واحدهای مهم آبی و چشمه سارهای حوزه شهرستان : رودخانه های فراوان در شهرستان جریان دارد ، كه اكثر آنها فصلی است و از آب شدن برف ها و بارندگی های فصلی به وجود می آید . در منطقه دو رودخانه مهم و دائمی به نام های (قزل اوزن) و (یول كشتی) وجود دارد . كه رودخانه قزل اوزن از ارتفاعات چهل چشمه و سارال سرچشمه می گیرد و با نام سفید رود به دریای خزر می ریزد . رودخانه یول كشتی نیز سرچشمه آن حوضه های ابگیر فلات اوباتو است كه پس از طی مسیری به رود قزل اوزن می پیوندد . رودخانه (شورآب)رودخانه ای فصلی است .

بالا

شهرها و بخش ها

شهرهای تابعه : شهر دیواندره و شهر زرینه
بخش های تابعه به تفكیك دهستان مربوطه

  • 1- بخش مركزی : (دهستان حومه – دهستان قراتوره – دهستان چهل چشمه)
  • 2- بخش كرفتو: (دهستان زرینه – دهستان كانی شیرین – دهستان اوباتو)
  • 3- بخش سارال: (سارال – كوله – حسین آباد شمالی)
بالا

وجه تسمیه

الف - دیواندره از دو كلمه دیوان + دره تشكیل شده است . دیوان یعنی جایگاه و محل قانون . عدالت و جای حل اختلافات و چون این دیوان خانه معروف گشته است .

ب - شهر زرینه : شهری كه خاك و طبیعت آن مثل زر و گوهر جذابیت و لطافت داشته است .

ج - بخش كرفتو : به خاطر قرار گرفتن غار بزرگ و باستانی كرفتو و انتخاب اینعنوان بیشتر برای معرفی این آثار باستانی و عجایب ساخته دست بشر به مردم مسلمان ایران و سایر نقاط دنیا است .

د - بخش سارال: سارال نام دختر و گل خوشبویی می باشد . بخش سارال درای مراتع سرسبز و خرم و انواع گل های وحشی و گیاهان داروئی و غذائی می باشد ، وجه تسمیه آن از این نام گرفته است .

ه - بخش مركزی: قرار گرفتن در مركز شهرستان و كم بودن فاصله روستاها تا مركز شهرستان وجه تسمیه بخش را می رساند .

بالاا

جاذبه توریستی داخلی و خارجی شهرستان دیواندره

از مراتع موجود در منطقه می توان منابع طبیعی ، مراتع سرسبز سارال و كوه های سرسبز و آبخیز چهل چشمه را نام برد كه یكی از مراتع درجه اول ایران می باشد .این مراتع در بهار بسیار دلپذیر ، سرسبز و خرم هستند . چشمه سارهای فراوانی در آنجا جریان دارد و انواع گل های وحشی و گیاهان داروئی و غذائی به وفور دیده می شود كه در صورت استفاده صحیح و نظارت دولت و سرمایه گذاری می تواند یكی از جاذبه های توریستی در منطقه باشد . دیگری غار كرفتو می باشد كه در حدود 75 كیلومتری شمال شرقی دیواندره قرار گرفته و از انواع غارهای آهكی و طبیعی است و جاذبه های زیادی دارد .
غار كرفتو پذیرای مسافران و عاشقان به طبیعت و كاوشگران و گردشگران داخلی و خارجی می باشد . چهل چشمه و سارال نیز پذیرای گردشگران داخلی می باشد .

بالا

وضعیت فرهنگی و تاریخی

اسامی و مشخصات مراكز فرهنگی و تبلیغی مردمی، دولتی در سطح شهرستان و میزان فعالیت آنان :
در سطح شهرستان سازمان تبلیغات اسلامی ، مركز بزرگ اسلامی و اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی وجود دارند كه فعالیت گسترده ای در سطح شهرستان دارند . تعداد كتابخانه های دولتی شهرستان 2 باب می باشد (كتابخانه شهید بهشتی و كتابخانه تربیت) و كتابخانه خصوصی در شهرستان وجود ندارد – در شهرستان دیواندره تشكل های فرهنگی و تبلیغی مردمی شامل انجمن محیط زیست ، انجمن شعر و ادب ، انجمن نمایش ، انجمن موسیقی ، صندوق رفاه دانشجویان ، انجمن مردمی پیشگیری و مبارزه با اعتیاد ، انجمن ورزشكاران در رشته های مختلف ورزشی و انجمن حفظ میراث فرهنگی وجود دارد. تعداد 5 مركز كانون و تجمع فرهنگی دولتی در شهرستان وجود دارد كه عمده فعالیت آنها تشكیل كلاس های آموزشی ، فرهنگی و اجرای مراسمات می باشد .

بالا

اماكن تاریخی و باستانی در شهرستان بر حسب قدمت

غار و قلعه معروف كرفتو كه شهرت زیادی دارد و كم نظیر می باشد و فاصله آن تا مركز شهرستان 75 كیلومتر می باشد كه 60 كیلومتر آن آسفالت و 15 كیلومتر آن شن ریزی می باشد . قدمت این غار به دوره اشكانیان یا 1000 سال قبل از میلاد بر می گردد . این قلعه غار شامل 4 طبقه و هر طبقه دارای اطاق ها ، سالن و راهروهای ارتباطی می باشد .
غار شامل دو دهنه دالان و دهلیز و حفره های متعدد اصلی و فرعی عمیق می باشد . در مسیر طولانی غار وجود حوضچه آب راكد مشاهده می شود . وجود قبرستان قدیمی در محوطه غار مربوط به قرن هفتم هجری و به موازات ارتفاع قلعه ستون زیبای آهكی به شكل نگهبان قلعه خود نمایی می كند .
غار باشقشلاق و غار قالوجه نیز در شهرستان وجود دارد .
اماكن باستانی در سطح شهرستان متشكل از 3 بنای تاریخی :

  • 1- عمارت سالار سعید در روستا وزیر كه بیشتر از 300 سال قدمت دارد .
  • 2- حمام قدیمی پنجه سفلی كه در دل خاك جای دارد و دارای خزانه و سردرهای چشم انداز خوبی می باشد .
  • 3- قلعه كهنه روستای آغاجری كه بیشتراز 2000 سال قدمت دارد و 46 تپه باستانی كه شاخص آنها تپه رش در شمال غربی روستای وزیر كه این اثر مربوط به هزاره اول قبل از میلاد می باشد .

تپه باستانی مرسوم به شهر سبز روستای زاغه علیا مربوط به هزاره اول قبل از میلاد می باشد و 55 محوطه باستانی كه قدمت تاریخی دارد محوطه باستانی كوجاری در روستای بایزید آباد و دارای سفال های متنوع كه از دوران های مختلف تاریخی در ان مشاهده می گردد و همچنین منطقه باستانی بان كلك (واقع در دشت كانی نیمه روژه) مربوط به هزاره اول قبل از میلاد می باشد .

بالا

 

فولكلوریك ها یا فرهنگ عامه و آداب و سنت ها

آداب و رسوم و فرهنگ مردم شهرستان برگرفته از آداب و فرهنگ آریایی ها بوده و هماهنگ با سایر ملت ایران مراسمات محلی همانند مولود خوانی دراویش ، ختنه سوران ، زن به زن ، رقص كردی و مراسمات عید و ملی مذهبی را نیز برگزار می نمایند . از ویژگی های فرهنگی منطقه ویژگی قابل ستایش ، مهمان نوازی و ساده زیستن و حفظ آداب و سنن اصیل ایرانی و آریایی است . یكی از شاخص های ناپسند در منطقه كه به تدریج در معرض انحلال و نابودی است فرهنگ غلط زن به زن و رقص دسته جمعی (ره ش په له ك) است كه با عنایات به ارشادات و بالا رفتن سطح آگاهی مردم یكی پس از دیگری رخت از جامعه اسلامی برخواهند بست .
تعداد مراكز مختلف آموزشی اعم از دبستان و محدودیت های رژیم ستم شاهی در گذشته متاسفانه جزء شهرستان های محروم است و تا كنون مراكز آموزش عالی در شهرستان راه اندازی نشده است . تعداد دبستان و راهنمایی موجود در شهرستان 250 باب و تعداد دبیرستان 12 باب می باشد .

بالا

عشایر و قبایل منطقه دیواندره

درشهرستان دیواندره عشایری وجودندارد. درشهرستان قبایلی ازجمله
   گلباغی: ( قمری- ورمزیار كاكسوندی – چوخه رشی )
   گوران: ( قلخانی– بی بیانی – زنجیره – ریزهو)
   جاف: ( بوره كه ئی – شیخ اسماعیل گلانی -مامانی – خور خور ه ئی – زخ زادی)
   تیلكو: ( دوناری – همه ویسی )
   كلهر
   خواجه وند منمی: ( مندمی )
برازنده و وزنده وجود دارد كه خود هر یك به تیره های مختلفی تقسیم می شوند . اما این عناوین در منطقه كم رنگ شده و صرفاً جنبه محلی دارند.
 معروفترین عشیره منطقه طایفه گلباغی می باشد.

سران عشایر و وطوائف منطقه دیواندره

   سران طایفه گلباغی: بترتیب افتخار سنندجی ، فارس خان كاكی و عارف خان كاكی-
   سران طایفه گوران: اقا محمد مرادی سر قلعه، سرایل طایفه جاف كد خدا عباس، احمد اغه، عباس اغه و توفق اغه سران طایفه تیلكو: شیرك یار احمد سهراب، بزرگ نیك ملكه، حبیب ا... خان، علی خان حبیبی
   سران طایفه منمی (مندمی): امین دیوان
   سران طایفه برازنده: سلیم بیگ
   سران طایفه خواجه وند: سادات اقا بابا و رضا سلطان
   سران طایفه كلهر:عزیز بیگ، علی سلطان و اسد بیگ

بالا